ดอยมันชันๆ ก็แค่ปั่นกันไป… รู้กันได้ไง ว่าชันแค่ไหน??

ช่วงนี้ผมบ้าการปั่นขึ้นดอยมากๆ

ส่วนนึงผมว่ามันโหดดีนะ เหมือนลากสังขารอ้วนๆ ตัวเองปั่นขึ้นไป อารมณ์คล้ายๆ เข็นครกขึ้นภูเขา แต่พอไปถึงข้างบนยอดเท่านั้นแหละ ฟินโคตรๆ ,, ซึ่งดินแดนแม่อายที่ผมอยู่ตอนนี้เนี่ย เรียกว่าดอยล้อมรอบเลย ปั่นพิชิตกันไป สนุกมากๆ แต่ก็โหดไม่แพ้กัน ซึ่งผมก็ไม่คิดอะไรมากครับ ก็ปั่นๆ มันไป ฟินดี

หนึ่งในยอดของเทือกเขาแอลป์ครับ Alpe D'Huez (เอามาจาก http://nohills.net/?p=220)
หนึ่งในยอดของเทือกเขาแอลป์ครับ Alpe D’Huez (เอามาจาก http://nohills.net/?p=220)

จนกระทั่งวันนึงผมปั่นขึ้นดอยลางด้านหลังโรงพยาบาล โดยใช้ app strava บน iphone (ไม่เข้าใจเหมือนกันว่าอะไรมาดลใจให้ใช้ เพราะปกติผมใช้ Endomondo มาตลอด) ซึ่งแอพนี้มีข้อดีอย่างนึงคือมันบอกความชันของภูเขาเป็น Category ต่างๆ ด้วย (ไม่แน่ใจว่ามีคนทำมาให้ หรือว่าแอพมันทำให้เอง) ทีนี้ผมก็เกิดปุจฉาในใจว่าแล้ว Category แต่ละอันมันต่างกันยังไงวะครับ

แถมยิ่งช่วงก่อนผมก็นั่งดูเค้าแข่ง Tour de France และ Vuelta Espana คำถามก็ยิ่งถูกกระตุ้นให้อยากรู้เป็นทวีคูณ

หลังโรงพยาบาลก็มีดอยนะครับ เห็นมี Cat3-4 เต็มไปหมดเลย อิอิ
หลังโรงพยาบาลก็มีดอยนะครับ เห็นมี Cat3-4 เต็มไปหมดเลย อิอิ
App Strava เค้าเก็บความชันให้เราด้วยอะ
App Strava เค้าเก็บความชันให้เราด้วยอะ

ผมก็เลยไปหาข้อมูล แล้วมาเล่าสู่กันฟังหน่อยน่ะครับ ผิดถูกตรงไหนก็บอกกันได้นะครับ

การจัดอันดับความชันของภูเขา เค้าใช้ข้อมูลสองส่วนครับ

  • ส่วนแรกที่ใช้คือเปอร์เซนต์ความชันครับ คิดง่ายๆ ครับ ระยะทางของภูเขาลูกนี้จากตีนดอยจนถึงยอด 10 กิโลเมตร หลังจากปั่นแล้วเราจะสูงเพิ่มขึ้นมาจากพื้นดิน 500 เมตร ก็แปลว่าภูเขาลูกนี้มีความชัน 5% ครับ (คือเอา 0.5กม./10กม. ครับ) ถ้าจากรูปด้านล่างก็เอา x/y (ในหน่วยเดียวกัน) แล้วคูณร้อย (เพื่อทำเป็นเปอร์เซนต์)
  • ส่วนที่สองคือระยะทางของช่วงความชันครับ ว่ายาวกี่กิโลเมตร คือเท่าที่ผมอ่านเข้าใจมานะ เค้าจะนับระยะทางรวมส่วนที่ชันขาขึ้นนะครับ (หมายความว่าถ้ามาส่วนลาดลงมาก็ไม่นับละ) เช่นผมไต่เขาลูกนี้ยาวจากตีนเขาถึงยอด 12 กิโลเมตรก็จริง แต่ว่ากิโลเมตรที่ 7-9 เป็นทางลาดลง เค้าก็จะแบ่งภูเขานี้เป็นสองช่วงครับ คือช่วงแรก 7 กิโลเมตร (ตั้งแต่กิโลเมตรที่ 0-7) และช่วงที่สองอีก 3 กิโลเมตร (ตั้งแต่กิโลเมตรที่ 9-12) รวมเป็น 10 กม. (ตรงนี้เท่าที่อ่านมาแล้วงงๆ นิดหน่อย บางที่บอกว่าถ้ามีจุดลาดลงให้แยกเป็นเขา 2 ช่วงเลย )
เปอร์เซนต์ความชัน = x/y *100 น่ะครัช
เปอร์เซนต์ความชัน = x/y *100 น่ะครัช

จากนั้นได้ข้อมูลมาสองส่วนแล้ว เค้าจะจัด Categories เป็น 4 แบบ (เท่าที่ผมหาเจอนะ) ส่วนมากเค้าจะจัดลำดับกันประมาณนี้อะครับ

  • Category 4 – เป็นความชันที่เบสิกที่สุด ส่วนมากจะเอาระยะทางไม่เกิน 2 km (1.24 ไมล์) และชันไม่เกิน 5%, หรืออาจไกลขึ้นเป็น 5 km (3.1 ไมล์) แต่ชันเพียง 2-3%
  • Category 3 – เป็นความชันระดับถัดมา ระยะทางอาจเป็นช่วงสั้นๆ เริ่มต้นที่ 1.5 km (.93 ไมล์) ที่มีความชันมากๆ บางครั้งอาจถึง 10% เลยก็เป็นได้, หรืออีกนัยนึงอาจเป็นระยะทางที่ค่อนข้างไกลหน่อย ประมาณ 10 km (6.2 ไมล์) แต่ว่าชันประมาณ 5%.
  • Category 2 – เป็นความชันที่ผมว่าโคตรโหดแล้ว (เท่าที่ผ่านมาปั่น Cat2 แทบรากเลือด) เอาที่ระยะทาง 5 km (3.1 ไมล์) ที่มีความชันถึง 8%, หรือจะมีระยะทางไกลหน่อยที่ 15 km (9.3 ไมล์) แต่ชันประมาณ 5%.
  • Category 1 – เป็นอะไรที่ผมว่าโหดนรกอะ คิดแล้วอย่างเครียดเลย ช่วงระยะทางจะประมาณ 8 km (5 ไมล์) ที่ชันราว 8%, หรือระยะทางอาจไกลถึง 20 km (12.4 ไมล์) ที่ชันราว 5%.
  • Hors Categorie หรือ HC (แปลว่า above category คืออะไรที่เหนือที่จะจัดอันอับได้) เป็นระดับการไต่เขาที่โหดที่สุดที่จะสามารถปั่นขึ้นกันได้ ซึ่ง Category นี้สามารถเป็นได้ทั้งการปั่นที่ระยะทางที่ไกลกว่า 10 km (6.2 ไมล์) ที่มีความชันเฉลี่ยอย่างน้อย 7.5% หรือจะเป็นการปั่นที่ระยะทางไกลถึง 25 km (15.5 ไมล์) แต่ชันเฉลี่ยอย่างน้อย 6% หรือสุดท้ายจะเป็นความชันระดับ Cat1 ที่เป็นช่วงท้ายของ stage (หมายถึงเส้นชัยอยู่ตรงปลายยอดเขา ต้องสปรินท์ขึ้นดอยเอาน่ะ) ก็ได้

แต่บาง Reference ก็ว่า

  • Category 4 – ระยะทาง 2 km ชัน 6% หรือจะมีระยะ 4 km ชัน <4%
  • Category 3 – ระยะทาง 2-3 km ชัน 8% (ระยะทางอาจสั้นกว่านี้ก็ได้ แต้ต้องแบบชันมากๆ อะ) หรือจะมีระยะ 2-4 km ที่ชัน 6%, หรือจะมีระยะ 4-6km ที่ชันราว 4%
  • Category 2 – ระยะทาง 5-10 km ที่ชันเฉลี่ยราว 5-7%, หรือจะมีระยะมากกว่า 10 km แต่ชัน 3-5%
  • Category 1 – ระยะทาง 5-10 km แต่ชันมากกว่า 8%, หรือระยะทางราว 10-15 km แต่ชันเฉลี่ยราว 6%
  • HC – คล้ายๆ อันบน ที่เป็น Cat1 ที่เป็นช่วงม้ายของสเตจที่อยู่บนยอดเขา หรือจะเป็นช่วงที่มีระยะทางมากกว่า 15 km ที่ชันมากกว่า 8% (เช่นที่ Alpe D’Huez เป็นต้น), หรือทางขึ้นเขาต่อเนื่องยาวมากกว่า 20 km ในทุกช่วงความชัน (เช่นที่ Col du Galibier ที่แม้เฉลี่ยจะชันแค่ 5% แต่ทางไกลเกือบ 40km)
ความชันเฉลี่ยของ Galibier ครับ (เอามาจาก http://www.ulb.ac.be/di/ssd/ldoyen/e/galibier.html)
ความชันเฉลี่ยของ Galibier ครับ (เอามาจาก http://www.ulb.ac.be/di/ssd/ldoyen/e/galibier.html)
ส่วนนี่เป็นขาขึ้นของ Mont Ventoux ครับ โหดสัสๆ เลย
ส่วนนี่เป็นขาขึ้นของ Mont Ventoux ครับ โหดสัสๆ เลย
ส่วนนี่เป็นของ Alpe d'Huez ครับ โหดไม่แพ้กัน ฮือๆๆ
ส่วนนี่เป็นของ Alpe d’Huez ครับ โหดไม่แพ้กัน ฮือๆๆ

อ่านแล้วก็งงๆ เอาเป็นว่าผมสรุปของผมไว้คร่าวๆ ละกัน เพื่อจะได้เข้าใจง่ายๆ น่ะครับ ตามในกล่องข้างล่างเลยครับ

เท่าที่ผมค้นมาจากหลายที่ข้อมูลไม่ตรงกันมาซักทีเดียวนะ แต่ต่างกันนิดหน่อยอะ โดยเฉพาะฝั่งอเมริกาและฝั่งยุโรปมักจะมีข้อมูลค่อยไม่ตรงกันบ้าง แต่จากการสังเกตของผมส่วนตัวนะ คิดง่ายๆ ลองเอาระยะทางคูณกับความชันดูครับ จะได้ค่าความชันพอประมาณได้คร่าวๆ

  • ถ้า Category 4 ค่าที่คูณจะได้ประมาณ 10-15
  • ถ้า Category 3 ค่าที่คูณได้จะประมาณ 15-30
  • ถ้า Category 2 ค่าที่คูณจะได้ประมาณ 30-50
  • ถ้า Category 1 ค่าที่คูณจะได้ประมาณ 50-90

ซึ่งผมก็ไปเจอเจ้าเวปนี้ เค้าทำเป็นกราฟคร่าวๆ เราก็พล๊อตระยะทางและความชันลงไป แล้วดูว่าดอยที่เราปั่นมันตกที่โซนไหน จะได้เห็นภาพได้ง่ายๆ หน่อย

เอาความชันต่างๆ มา plot เป็นกราฟเพื่อแบ่ง Category ก็ง่ายดีนะ
เอาความชันต่างๆ มา plot เป็นกราฟเพื่อแบ่ง Category ก็ง่ายดีนะ

ซึ่งถ้าคิดระยะแบบ Strava ที่แบ่งเป็น Cat แบบ Auto ก็คงอาจมีหลาย Cat ในดอยเดียว (คิดว่ามันคงแบ่ง category ในแต่ยอด ดอยนึงมีแปดยอดก็มีแปด categories ล่ะ) ,, แต่จริงๆ ดอยส่วนมาก เท่าที่ติดตาม TDF ผ่านๆ มา รวมทั้งดอยลางที่ผมปั่นขึ้นเนี่ย มันมีลูกเดียวน่ะครับ อาจมีทางลาดลงบ้างเล็กน้อย ผมว่าน่าจะรวบได้เลย คือคิดเป็นเปอร์เซนต์ความชัน = (ความสูงที่ไต่ขึ้นมา(กม.)/ระยะทางที่ปั่นจริง(กม.))*100 ซึ่งของเราจากรูปด้านบนจะได้เท่ากับ (.813/10)*100 = 8.13% และระยะทาง 10 กม. ซึ่งคิดแล้วเข้า Cat1 ได้เลยนะเนี่ย…

แล้ว % ความชัน มันเท่ากับกี่องศา

คำถามนี้เกิดกับผมวันนึงระหว่างปั่นขึ้นทางรถเข็นของผู้พิการ ระยะทางซัก 20 เมตรได้ แต่ชันโคตรๆ เลย คิดในใจว่าโห ต้องชันแบบ 30%++ แน่ๆ ว่าแล้วผมก็หยิบไอโฟนมาวัดองศาความชัน อ่าว ทำไมแค่ 16 องศาเองล่ะ

ว่าแล้วผมก็เลยเปิด excel แล้วคำนวณเทียบ % ความชันเป็นองศาครับ แฮ่ๆๆ สรุปมาตามนี้ (กดไปดูชัดๆ ได้นะ)

เทียบ %ความชัน (สีแดง) กับองศา (สีม่วง) ครับ
เทียบ %ความชัน (สีแดง) กับองศา (สีม่วง) ครับ

อย่ามัวแต่คิดมากเลยครับ หยิบจักรยานแล้วปั่นๆ มันไปเหอะ ยิ่งเนินหนักๆ ยาวๆ ยิ่งมัน ความเจ็บปวดอยู่กับเราไม่นานหรอก ถึงยอดแล้วเดี๋ยวก็หายไปเอง ไต่เขาไปเรื่อยๆ เดี๋ยวก็เข้าใจกับคำว่าความทรมานที่แสนมีความสุขเอง…

จงมีความสุขกับการไต่เขาครับ 🙂